سرمایه‌گذاری ۱۰+ میلیارد دلاری مایکروسافت در زیرساخت AI خاورمیانه

مایکروسافت برنامه تازه‌ای برای گسترش حضور خود در خاورمیانه اعلام کرده که بر توسعه زیرساخت‌های رایانش ابری و هوش مصنوعی، اتصال شبکه‌ای، امنیت سایبری و تاب‌آوری دیجیتال متمرکز است. طبق اعلام رسمی این شرکت، مایکروسافت قصد دارد از اکنون تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۱۰ میلیارد دلار در قالب هزینه‌های سرمایه‌ای و عملیاتی در چهار کشور امارات متحده عربی، عربستان سعودی، قطر و کویت هزینه کند.

این برنامه در شرایطی اعلام شده که کشورهای حوزه خلیج فارس سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی هوش مصنوعی و مراکز داده انجام می‌دهند و تلاش می‌کنند به قطب‌های منطقه‌ای این فناوری تبدیل شوند. در ادامه بررسی می‌کنیم این سرمایه‌گذاری شامل چه بخش‌هایی است، چه شرکت‌هایی در آن نقش دارند و چرا زیرساخت AI به یکی از مهم‌ترین میدان‌های رقابت فناوری در خاورمیانه تبدیل شده است.

مایکروسافت دقیقاً چقدر سرمایه‌گذاری می‌کند؟

مایکروسافت اعلام کرده است که از سال ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ بیش از ۱۰ میلیارد دلار در منطقه سرمایه‌گذاری خواهد کرد.

نکته مهم این است که این رقم صرفاً بودجه ساخت دیتاسنتر نیست. مایکروسافت آن را ترکیبی از Capital Expenditure و Operating Expenditure اعلام کرده است؛ بنابراین هزینه‌های توسعه زیرساخت، ظرفیت ابری، عملیات و گسترش فعالیت‌های شرکت را نیز دربر می‌گیرد.

تمرکز جغرافیایی این برنامه فعلاً روی چهار کشور است:

• امارات متحده عربی
• عربستان سعودی
• قطر
• کویت

مایکروسافت رقم دقیق اختصاص‌یافته به هر کشور یا هر پروژه را منتشر نکرده است. بنابراین نمی‌توان از رقم ۱۰ میلیارد دلار نتیجه گرفت که مثلاً بخش مشخصی از آن به ساخت یک دیتاسنتر خاص اختصاص خواهد یافت.

چرا مایکروسافت روی AI خاورمیانه سرمایه‌گذاری می‌کند؟

کشورهای خلیج فارس طی سال‌های اخیر برنامه‌های بزرگی برای توسعه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی اجرا کرده‌اند.

در این میان، عواملی مانند دسترسی به انرژی، زمین، سرمایه‌گذاری دولتی و برنامه‌های توسعه اقتصادی باعث شده‌اند منطقه برای شرکت‌های بزرگ فناوری جذاب‌تر شود.

مایکروسافت نیز در چارچوب جدید خود قصد دارد ظرفیت زیرساخت‌های ابری و AI را افزایش دهد تا سازمان‌ها و شرکت‌های منطقه بتوانند بارهای کاری هوش مصنوعی را در مقیاس بزرگ‌تری اجرا کنند.

این موضوع فقط به ارائه سرویس‌های ابری محدود نیست. دیتاسنترهای مدرن باید بتوانند حجم عظیمی از پردازش موردنیاز مدل‌های AI را تأمین کنند و همزمان از نظر شبکه، انرژی، خنک‌سازی، امنیت و دسترسی پایدار نیز زیرساخت مناسبی داشته باشند.

توسعه دیتاسنترهای Azure در خاورمیانه

یکی از بخش‌های اصلی این برنامه، گسترش زیرساخت Azure است.

مایکروسافت پیش از این نیز در کشورهای منطقه حضور ابری داشته و اکنون قصد دارد ظرفیت آن را افزایش دهد.

برای نمونه، شرکت در آگوست ۲۰۲۶ اعلام کرد که منطقه دیتاسنتری Azure عربستان سعودی شرقی در نوامبر ۲۰۲۶ در دسترس مشتریان قرار خواهد گرفت.

این منطقه شامل سه Availability Zone است و امکان میزبانی محلی داده‌ها و اجرای سرویس‌های ابری و AI پشتیبانی‌شده را برای مشتریان فراهم می‌کند.

وجود زیرساخت محلی برای کشورهایی که نسبت به محل نگهداری داده‌ها، حاکمیت دیجیتال و الزامات قانونی حساس هستند اهمیت زیادی دارد.

همکاری مایکروسافت با شرکت‌های AI منطقه

مایکروسافت در این برنامه تنها به توسعه زیرساخت فنی خود اکتفا نکرده و قصد دارد همکاری با سازمان‌های هوش مصنوعی منطقه را نیز گسترش دهد.

از جمله شرکای مورد اشاره مایکروسافت می‌توان به این مجموعه‌ها اشاره کرد:

• G42 در امارات
• HUMAIN در عربستان سعودی
• QAI در قطر
• دولت کویت

همچنین مایکروسافت از همکاری با پروژه‌ها و برنامه‌های دولتی مانند TAMM در امارات، ALLaM متعلق به سازمان داده و هوش مصنوعی عربستان (SDAIA)، TASMU در قطر و استفاده از Microsoft ۳۶۵ Copilot در دولت کویت نام برده است.

هدف این همکاری‌ها تنها افزایش ظرفیت محاسباتی نیست و موضوعاتی مانند خدمات عمومی مبتنی بر AI، سرویس‌های ابری Sovereign و مدل‌های چندزبانه و عربی را نیز دربر می‌گیرد.

سرمایه‌گذاری ۴۰۰ میلیون دلاری روی ارتباطات

یکی از بخش‌های مهم برنامه مایکروسافت که کمتر مورد توجه قرار گرفته، توسعه شبکه ارتباطی منطقه است.

مایکروسافت اعلام کرده که تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۴۰۰ میلیون دلار در زیرساخت‌های ارتباطی زیردریایی و زمینی خاورمیانه سرمایه‌گذاری خواهد کرد.

این بخش برای زیرساخت AI اهمیت زیادی دارد.

مدل‌های هوش مصنوعی و سرویس‌های ابری به ارتباطات پرظرفیت و پایدار نیاز دارند. هرچه دیتاسنترها و سرویس‌های ابری در کشورهای مختلف بیشتر شوند، ظرفیت انتقال داده بین این مراکز نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مایکروسافت به سیستم کابل زیردریایی SeaMeWe-6 نیز اشاره کرده که در قطر، عربستان سعودی و امارات دارای نقاط اتصال است.

در عمل:

دیتاسنترهای AI ← شبکه پرظرفیت ← کابل‌های زمینی و زیردریایی ← اتصال به سایر مناطق جهان

یکی از پایه‌های اصلی این اکوسیستم خواهد بود.

چرا تاب‌آوری دیجیتال به بخش مهم این سرمایه‌گذاری تبدیل شده است؟

مایکروسافت در برنامه جدید خود مفهوم Digital Resilience یا تاب‌آوری دیجیتال را در مرکز استراتژی منطقه‌ای قرار داده است.

این موضوع با توجه به اختلالات و تنش‌های منطقه‌ای اهمیت بیشتری پیدا کرده است. شرکت می‌خواهد به سازمان‌ها کمک کند تا در صورت بروز اختلال، بتوانند سرویس‌ها و داده‌های حیاتی خود را سریع‌تر بازیابی کنند.

برنامه مایکروسافت شامل مواردی مانند:

• ارزیابی تاب‌آوری زیرساخت
• معماری‌های مرجع
• برنامه‌ریزی تداوم کسب‌وکار
• آمادگی برای بازیابی سرویس‌ها
• حفاظت از داده‌های حساس
• افزایش افزونگی شبکه

است.

در چنین زیرساختی، هدف فقط ساخت یک دیتاسنتر قدرتمند نیست؛ بلکه باید اطمینان حاصل شود که در صورت اختلال در یک مسیر یا مرکز داده، سرویس‌ها بتوانند از مسیرها و زیرساخت‌های جایگزین استفاده کنند.

امنیت سایبری چه نقشی دارد؟

گسترش زیرساخت‌های AI بدون افزایش امنیت سایبری می‌تواند ریسک‌های جدیدی ایجاد کند.

مایکروسافت اعلام کرده که همکاری خود را با نهادهای امنیت سایبری در چهار کشور هدف افزایش می‌دهد و شبکه‌ای از متخصصان و نمایندگان امنیت سایبری اختصاصی در این کشورها ایجاد خواهد کرد.

همچنین حفاظت از داده‌ها، حریم خصوصی و تداوم فعالیت سازمان‌ها بخشی از برنامه جدید خواهد بود.

مایکروسافت به سرویس‌هایی مانند Sovereign Public Cloud، Sovereign Private Cloud و Project Digital Shield نیز اشاره کرده است که بسته به شرایط و واجد شرایط بودن مشتریان و دولت‌ها قابل استفاده خواهند بود.

چالش انرژی و آب در دیتاسنترهای AI

سرمایه‌گذاری روی هوش مصنوعی تنها به خرید GPU و ساخت دیتاسنتر محدود نمی‌شود.

دیتاسنترهای AI به برق بسیار زیادی نیاز دارند و سیستم‌های خنک‌سازی نیز می‌توانند مصرف منابع قابل توجهی داشته باشند.

این مسئله در خاورمیانه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا آب یکی از منابع محدود منطقه است.

مایکروسافت اعلام کرده که در توسعه زیرساخت جدید خود به فناوری‌های خنک‌سازی با مصرف آب بسیار کم یا بدون مصرف آب، در مواردی که امکان‌پذیر باشد، توجه خواهد کرد. همچنین این شرکت بر توسعه دسترسی به برق بدون کربن و همکاری با دولت‌ها و شرکت‌های خدمات انرژی تأکید کرده است.

بنابراین توسعه AI در منطقه عملاً به سه زیرساخت وابسته است:

محاسبات ← انرژی ← شبکه

و در کنار آن باید مسئله آب و امنیت نیز مدیریت شود.

آموزش بیش از ۴.۲ میلیون نفر

برنامه مایکروسافت فقط به سخت‌افزار و دیتاسنتر محدود نمی‌شود.

این شرکت پیش‌تر تعهد داده بود تا سال ۲۰۳۰ به مهارت‌آموزی بیش از ۴.۲ میلیون نفر در کشورهای کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات کمک کند و در چارچوب جدید نیز این برنامه ادامه خواهد داشت.

این آموزش‌ها حوزه‌هایی مانند:

• مهارت‌های هوش مصنوعی
• آمادگی نیروی کار
• آموزش‌های تخصصی
• توانمندسازی بخش دولتی
• برنامه‌های آموزشی برای زنان

را شامل می‌شوند.

در نتیجه، مایکروسافت قصد دارد علاوه بر ساخت زیرساخت، بخشی از نیروی انسانی موردنیاز برای استفاده از آن را نیز آموزش دهد.

آیا این سرمایه‌گذاری فقط مربوط به امارات و عربستان است؟

خیر.

چهار کشور هدف رسمی این برنامه عبارت‌اند از:

کویت ← قطر ← عربستان سعودی ← امارات متحده عربی

اما اندازه و نوع فعالیت مایکروسافت در هر کشور یکسان نیست.

برای مثال، عربستان در حال توسعه منطقه دیتاسنتری Azure خود است و امارات نیز یکی از مراکز مهم فعالیت‌های AI منطقه محسوب می‌شود. مایکروسافت رقم تفکیک‌شده سرمایه‌گذاری میان این کشورها را اعلام نکرده است.

بنابراین عبارت «سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری مایکروسافت در خاورمیانه» باید به‌عنوان یک برنامه منطقه‌ای تا سال ۲۰۳۰ در نظر گرفته شود، نه یک پروژه واحد یا یک قرارداد ۱۰ میلیارد دلاری برای ساخت یک مرکز داده.

نقش G42 در توسعه AI منطقه

یکی از مهم‌ترین روابط مایکروسافت در منطقه، همکاری با G42 امارات است.

G42 یکی از شرکت‌های اصلی هوش مصنوعی امارات محسوب می‌شود و همکاری آن با مایکروسافت بخشی از تلاش ابوظبی برای توسعه زیرساخت و اکوسیستم AI است.

مایکروسافت در برنامه جدید خود نیز G42 را در میان شرکای استراتژیک منطقه‌ای قرار داده است.

این همکاری نشان می‌دهد که مدل توسعه AI در خاورمیانه تنها بر حضور شرکت‌های آمریکایی متکی نیست و شرکت‌های منطقه‌ای نیز در حال تبدیل شدن به بخشی از زنجیره زیرساخت و خدمات هوش مصنوعی هستند.

این سرمایه‌گذاری چه تأثیری بر بازار AI دارد؟

گسترش زیرساخت مایکروسافت می‌تواند چند نتیجه مهم داشته باشد.

افزایش ظرفیت پردازشی

با توسعه دیتاسنترها، سازمان‌های بیشتری می‌توانند مدل‌ها و سرویس‌های AI را در زیرساخت ابری منطقه اجرا کنند.

کاهش وابستگی به زیرساخت خارج از منطقه

میزبانی محلی داده‌ها و سرویس‌ها می‌تواند برای دولت‌ها و سازمان‌هایی که به حاکمیت داده اهمیت می‌دهند جذاب باشد.

رشد بازار خدمات ابری

افزایش ظرفیت Azure می‌تواند بازار خدمات ابری و AI سازمانی را در منطقه گسترش دهد.

افزایش رقابت

مایکروسافت تنها شرکت بزرگی نیست که به دنبال حضور گسترده‌تر در خاورمیانه است. سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ فناوری و پروژه‌های منطقه‌ای در حوزه دیتاسنتر و AI در حال افزایش است و رقابت برای ایجاد ظرفیت محاسباتی نیز بیشتر شده است.

آیا این سرمایه‌گذاری به معنای تبدیل شدن خاورمیانه به قطب جهانی AI است؟

این سرمایه‌گذاری به‌تنهایی چنین نتیجه‌ای را تضمین نمی‌کند.

تبدیل شدن به یک قطب AI به مجموعه‌ای از عوامل نیاز دارد:

دیتاسنتر ← انرژی پایدار ← شبکه ← سرمایه ← نیروی متخصص ← مدل‌های AI ← شرکت‌های نرم‌افزاری ← قوانین و مقررات

خاورمیانه، به‌ویژه کشورهای خلیج فارس، در چند مورد از این عوامل سرمایه‌گذاری قابل توجهی انجام داده‌اند؛ اما نتیجه نهایی به نحوه استفاده از این زیرساخت‌ها، توسعه نیروی انسانی، جذب شرکت‌ها و ایجاد اکوسیستم نرم‌افزاری نیز بستگی دارد.

جمع‌بندی

مایکروسافت قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۱۰ میلیارد دلار در خاورمیانه هزینه کند؛ برنامه‌ای که چهار کشور امارات متحده عربی، عربستان سعودی، قطر و کویت را هدف قرار داده و بخش مهمی از آن به توسعه زیرساخت‌های ابری و هوش مصنوعی اختصاص دارد.

در کنار توسعه ظرفیت Azure و دیتاسنترهای AI، بیش از ۴۰۰ میلیون دلار برای توسعه ارتباطات زیردریایی و زمینی، گسترش امنیت سایبری و برنامه‌های تاب‌آوری دیجیتال در نظر گرفته شده است. مایکروسافت همچنین قصد دارد همکاری خود را با شرکت‌ها و نهادهای AI منطقه‌ای مانند G42، HUMAIN و QAI افزایش دهد.

این اقدام نشان می‌دهد رقابت بر سر زیرساخت هوش مصنوعی دیگر محدود به آمریکا، اروپا و شرق آسیا نیست و کشورهای خلیج فارس نیز به یکی از بازارهای مهم ساخت دیتاسنتر، خدمات ابری و توسعه AI تبدیل شده‌اند.